Eduki publikatzailea

Erregina ospetsuen karta sorta

Nabarmendutako piezak

Erregina ospetsuen karta sorta

Sorta aleman honetako karta bakoitzak erresuma eta garai desberdinetako erregina ospetsu bat irudikatzen du (Ana Austriakoa, Blanca Gaztelakoa, Catalina de Medici, etab.). Stefano della Bella artista florentziarrak diseinaturiko frantses karta sorta baino geroagoko edizio bat da, hura bezala XVII. mendekoa.

 

 

Karten goiko aldean, erregina bakoitzaren irudia dago, eta beheko aldean, alemanez idatzitako biografia labur bat, erregina bakoitza deskribatzen duena. Hala ere, irudi hauetako batzuetan errealitatea eta fantasia nahasten dira, hala nola Blanca Gaztelakoa adarbakarrek tiratutako gurdi batean irudikatzen duen kartan.

 

 

52 karta dituen sorta hau kalkografiaz egina da eta diamanteak eta bihotzak txantiloiz koloreztatuta daude.

 

 

XVII. mendea

Peter Paul Troschel, argitaratzailea
Nuremberg
Grabatu kalkografikoa
96 x 54 mm

 

[PGG 18]
Tarot de Marsella

Nabarmendutako piezak

Marseillako tarota

Marseillako tarota karten historiako sorta garrantzitsuenetakoa da. Bere jatorria Italiako iparraldeari lotuta dago, eta bertatik Europako gainerako lekuetara hedatu zen, Frantziako hegoaldetik. Gainera, tarot motarik ezagunena da eta beste batzuk sortu dira joko horretan oinarrituta. Bere diseinuak ez dira aldatu 500 urte baino gehiagotan eta Erdi Aroko estiloa dute.

 

Tarot de Marsella

 

Ale hau Avignon-en egin zen. 78 karta ditu: 14 karta sorta italiarreko palo bakoitzeko (urrea, kopa, ezpata eta bastoia) eta 22 arkano nagusi (zoroaren irudiak salbu, gainerakoek erromatar zenbakia dute). Karten artean askotariko irudiak eta nahiko ezagunak aurki daitezke: aztia, enperadorea, zortearen gurpila, eguzkia, deabrua, urkatua, etab.

 

Tarot de Marsella

 

1743

Jean Payen
Avignon, Frantzia
Inprimatze xilografikoa, izurrez koloreztatuta
122 x 63 mm

Tarot de Marsella

 

[FRA 48]
Tarot florentino minchiate

Nabarmendutako piezak

Florentziako tarot minchiatea

Florentziako tarot minchiatea tarotaren aldaera bat da. 97 kartaz osatuta dago. Izan ere, 22 arkano nagusi edo triunfo ezagunetan Aita Santua ezabatu zen, baina lau bertute gehitu ziren (itxaropena, zuhurtzia, fedea eta karitatea), bai eta lau elementuak (sua, ura, lurra
eta airea) eta zodiakoko hamabi zeinuak ere.

 

Tarot florentino minchiate

 

Karta sorta hauetan atzeko papera aurrekoaren gainetik tolesten da, kartari markoa jarriko dion eta sendotuko duen izkina osatzeko. Kasu honetan, markoa puntuz apainduta dago.

 

Tarot florentino minchiate

 

Tarot mota hau Florentzian sortu zen XVI. mendean. Arrakasta handia lortu zuen ez Italian soilik, Alemania eta Frantziako herri batzuetan ere. Baina XIX. mendearen amaieran, erabilera murrizten hasi zen, eta, azkenean, XX. mendean, merkatutik ia desagertu egin zen.

 

XVIII. mendea

Poverino
Florentzia
Inprimatze xilografikoa, izurrez koloreztatuta
97 x 56 mm

Tarot florentino minchiate

 

 

[ITA 5]
Aurrebista
Aurrebista
Aurrebista
Aurrebista
Baraja sevilla

Nabarmendutako piezak

Sevillako karta sorta

Karta sorta honetan 40 karta daude, guztiak sinatuta. Atzealde zuria dute, XVII. mendeko erdialdera arte ez baitziren atzealdeak inprimatzen. Hasieran, irudi geometriko sinpleak egiten ziren, eta, pixkana-pixkana, sofistikatu egin ziren.


Bateko urrean eta biko ezpatan "ERREGEAREN LIZENTZIA DU" testua ageri da, erregeak karta horien fabrikazioa baimentzen zuela adieraziz. Izan ere, bai jokoa, bai karten fabrikazioa eta salmenta, legearen eta zergen menpe zeuden.


Baraja sevilla


Karta sorta honetako beste karta batzuetan bestelako inskripzioak ikus daitezke: noiz eta non egin ziren, baita fabrikatzailearen izena edo inizialak ere.

Baraja sevilla

1647

Inprimatze xilografikoa, izurrez koloreztatuta
74 x 40 mm

Baraja sevilla

[ESP 16]
Complete Pack of New Cotillons

Nabarmendutako piezak

Complete Pack of New Cotillons

Karta sorta musikalak oso ezagunak izan ziren XVIII. mendearen azken herenean. Kotilioi berriak izeneko joko honen kasuan, Europako leku ezberdinetik datozen dantza melodiak batzen dira. Karta horien partiturak gizarte dantzaldien amaieran interpretatzen ziren, musika tresna ezberdinetara egokituz.

 

Complete Pack of New Cotillons

 

Karta sorta musikalak oso ezagunak izan ziren XVIII. mendearen azken herenean. Kotilioi berriak izeneko joko honen kasuan, Europako leku ezberdinetik datozen dantza melodiak batzen dira. Karta horien partiturak gizarte dantzaldien amaieran interpretatzen ziren, musika tresna ezberdinetara egokituz.

 

Complete Pack of New Cotillons

 

Karta sorta hau Londresen argitaratzen du Longman & Lukey etxeak. Horrez gain, karta bakoitzari dagokion dantzaren pausuak edo koreografia azaltzen dira argitalpen txiki batean.

Bibliografia

 

SAN MIGUEL ALFARO, José Antonio (2009). Pack of New Cotillons. Historia singular de una baraja de naipes musicales. AVNIA. Aunia Kultura Elkartea, 4-22.

 

Complete Pack of New Cotillons

Diskografia 

 

BOREAS CÁMARA (2008). Complete Pack of New Cotillons

Instrumentazioa eta moldaketak: Josean San Miguel

 

c. 1780

Longman and Lukey
Londres
Grabatu kalkografikoa eta tipografia
71 x 111 mm

Complete Pack of New Cotillons

 

[BRI 60]
Dos piedras litográficas para ases

Nabarmendutako piezak

Bi harri litografiko batekoentzat

XIX. mendearen hasieraz geroztik, prozedura litografikoak erabili ziren kartak inprimatzeko. Teknika hori (litografia) urak eta koipeak duten elkarrekiko bateraezintasunean datza. Leundutako kareharriaren gainean lapitz edo tinta koipetsuz marraztu behar da eta ondoren urez busti. Prozedura horrek ahalbidetzen du harriaren azaleraren gainean egindako marrazkia paperera eramatea.

Koloredun kartak egiteko kromolitografia erabili zen. Teknika hori erreprodukzioan beharko diren kolore adina harri erabiltzean datza.

 

Dos piedras litográficas para ases

 

Karta sortako lau batekoak zituen harria erreproduzitu beharreko koloreetako bati zegokion. Harriak bateko urre berdinaren bost irudi islatzen zituen eta Heraclio Fournierren aurpegia irudikatzen zuen. Gero, bost kolore ezberdinetan inprimatu zen.

 

Dos piedras litográficas para ases

1889 eta 1911

Heraclio Fournier González
Vitoria-Gasteiz
Kareharria eta tinta
22 x 27 x 4 cm

Dos piedras litográficas para ases

 

[10018 / 10024]
Baraja fabricada por Heraclio Fournier

Nabarmendutako piezak

Heraclio Fournierrek fabrikatutako karta sorta

1870ean Heraclio Fournierrek idazmahairako objektuen saltokia jarri zuen, Gasteizko Plaza Berrian, eta han instalatu zuen litografia tailerra. Han inprimatu zituen lehenengo karta sortak. Inprimatzeko erabilitako teknika kromolitografia izan zen. Kolorea erreproduzitzeko prozedura da. Horretarako, inprimaketak errenkadan egiten dira harri litografiko batekin; kolore bakoitzeko harri bat hartuta. Karta sorta horietariko batzuk 12 koloretan ere egin ziren.

 

Baraja fabricada por Heraclio Fournier

 

Erabilitako materialekin eta inprimatze prozesuekin zeukan kezka handiak kalitate handiko karta sortak ekoiztera eraman zuen, nazioarteko onarpena lortuz. Halaber, berebiziko arreta jarri zuen karten diseinuan, zenbait eredu sortzeko artisten lankidetza izanik; diseinu horietariko batzuetan aldaketa gutxi izan dira gaurdaino.

 

Baraja fabricada por Heraclio Fournier

c. 1889

Heraclio Fournier González
Vitoria-Gasteiz
Kromolitografia
94 x 59 mm

Baraja fabricada por Heraclio Fournier

 

[ESP 298]
Matriz xilografica para 24 cartas

Nabarmendutako piezak

24 kartako matrize xilografikoa

Nahiz eta lehenbiziko kartak eskuz marraztu eta margotzen zituzten, XV. mendearen amaieran kartak egiteko lanetan inprimatze metodo berriak sartu ziren. Xilografia grabatu teknika bat da: egurrezko xafla zizelkatu ondoren, erliebea tintaz busti eta paperaren gainean estanpatu behar da.

 

Matriz xilografica para 24 cartas

 

Karten kasutan, bloke edo matrizean hainbat karta zizelkatzen ziren eta estanpatu ondoren paper pleguak mozten ziren. Noiz edo noiz, egurra itxuragabetu ez zedin, kartak egur puska banatan zizelkatzen zituzten eta gero panel bakarrean batu.

 

Matriz xilografica para 24 cartas

 

Kolorea geroago ematen zen; horretarako, atzamarrekin ukituak egiten ziren, "morisko erara", bai eta txantiloiekin ere (izur izenez ere ezagutzen dira). Kartarik landuenak eta garestienak banan-banan koloreztatzen ziren, pintzelarekin.

 

Matriz xilografica para 24 cartas

 

Matrize xilografiko hau 1950ean aurkitu zen, Gasteizko fabrika baten oholtza altxatu zenean. Bere jabeak Felix Alfaro Fournierri eman zion dohaintzan.

XVII. mendea

Madariondo zura
35,7 x 30 x 3 cm

Matriz xilografica para 24 cartas

[10002]
Pliegos fabricados por Hans Bock

Nabarmendutako piezak

Hans Bock-ek fabrikatutako paper orriak

Karta sorta germaniarrak direnez, paloak ez dira ohikoak -urreak, kopak, ezpatak eta bastoiak-, Alemaniako ohiko paloak baizik: ezkurrak, hostoak, bihotzak eta zintzarriak. Sinbolo horiek aldatuz joan ziren, eta egun ezagutzen dugu Frantziako karta sorta sortu zen hortik, hirustak, pikak, bihotzak eta diamanteak dituena.

 

Pliegos fabricados por Hans Bock

 

Inprimatutako karten lau plegu dira, karten bi aurrealderi eta bi atzealderi dagozkienak, betiere amaierako formatuarekin moztuak izan baino lehenago.

 

Pliegos fabricados por Hans Bock

 

Aurrealdeak, aldiz, objektu eta animaliaz apainduta daude eta honakoak dituzte, besteak beste: hegaztiak, arrainak, basurdeak, tximinoak eta erbiak. Atzealdeak zitori horiaz apaindurik daude.

 

Pliegos fabricados por Hans Bock

1573

Inprimatze xilografikoa, kolorerik eman gabe
330 x 220 mm-ko 4 plegu

Pliegos fabricados por Hans Bock

 

[PGG 12]
Nuevo alfabeto ruso

Nabarmendutako piezak

Errusiako alfabeto berria

26 kartako sorta honetan, XIX. mendearen erdialdeko Moskuko kaleko bizitzako hainbat saltzaile irudikatzen dira: ogia, loreak, sagarrak, urrak, haragia edo arropa saltzen dituzten saltzaile ibiltarien irudiak. Karta bakoitzean, zenbaki eta karaktere ziriliko eta latindarrak
agertzen dira inskribatuta, errusieraz eta frantsesez.

Nuevo alfabeto ruso

 

Helburu hezigarria eta didaktikoa duen karta sorta hau XIX. mendearen hasieran hasi zen ekoizten, kartak hezkuntzarako eta propagandarako tresna gisa erabil zitezkeela egiaztatzean.

Nuevo alfabeto ruso

 

1863

Petro Duchenko
Mosku
Grabatu kalkografikoa, eskuz koloreztatuta
112 x 82 mm

Nuevo alfabeto ruso

 

[RUS 10]
Cartas de transformación

Nabarmendutako piezak

Eraldatze kartak

Karta mota hau “eraldatze karta” gisa ezagutzen da; hau da, paloak modu umoretsuan integratzen dira irudietan.

 

Cartas de transformación

 

Diseinu berezi horiek XVIII. mendearen bukaeran sortu ziren. Hasieran, karta sorta estandarretan eskuz eta banan-banan marraztutako ilustrazioak ziren, eta izan zuten arrakastari esker, fabrikatzaileak berehala hasi ziren kartok industrialki ekoizten.

 

Cartas de transformación

 

Kasu honetan, irudiak eta bateko pikak izan ezik (azken horretan fabrikatzailearen inskripzioa ageri da), gainerako karta guztiak eskuz eraldatuta agertzen dira. Hori horrela, palo ezberdinak arraunlari, langile edo korrikalarien eszenetan ezkutatzen dira, besteak beste.

c. 1880

Goodall & Son
Londres
Litografia, eskuz marraztuta eta koloreztatuta
92 x 65 mm

Cartas de transformación

 

[BRI 747]
Victorias del Duque de Marlborough

Nabarmendutako piezak

Marlborougheko dukearen garaipenak

Britainiako sorta honetako 52 kartak koadernatuta egon ohi dira, Playing Cards. The Reign of Quenn Anne and Marlborough's Victories izeneko liburuan.

Kartetan, Britainia Handiko Ana I erreginaren erregealdian (1706ra arte) jazotako gertaera historikoak irudikatzen dira, bai eta Marlborougheko dukeak Holandan, Belgikan eta Espainian egindako kanpaina beliko batzuk ere.

 

Victorias del Duque de Marlborough

Ilustrazio horietako batzuk Espainiako Ondorengotza Gerrari buruzkoak dira, besteak beste, 1702ko Vigoko Batailari eta 1705eko Bartzelonako Setioari buruzkoak. Gainera, Carlos III erregegaiaren erretratua ere agertzen da, beste monarka batzuekin eta garai hartako Europako printzeekin batera. Beste eszena batzuetan, Frantziako monarkiaren politika eta Aita Santua satirizatzen dira.

 

Victorias del Duque de Marlborough

Eszena bakoitzean, dagokion azalpen testua agertzen da, beheko aldean. Kartetako bakoitzaren balioa goiko aldean irudikatzen da.

c. 1707

Londres
Grabatu kalkografikoa
140 x 120 x 55 mm

Victorias del Duque de Marlborough

[BRI 32]
Baraja fabricada por Thomas De La Rue

Nabarmendutako piezak

Thomas De La Rue & Co.k fabrikatutako karta sorta

1834. urtean Thomas De La Rue-k egindako Ingalaterrako karta sorta estandarra. Aipatutako jauna Irla Britainiarretako karta fabrikatzailerik ospetsuenetakoa da eta bere enpresak kartak ekoitzi zituen 1969. urtera arte.


Baraja fabricada por Thomas De La Rue

De La Rue-k kartak kolorez inprimatze aldera egin eta patentatutako prozesu tipografiko berriaren bidez egin zen lehenengo karta sortetako bat da. Estilistikari dagokionez, Ingalaterrako eredu tradizionalari eusten dio: irudiak oso geometrizanteak dira, gama kromatikoa urria da eta irudiek kartaren ia azalera osoa hartzen dute.


Baraja fabricada por Thomas De La Rue

Garai hartan, De La Rue bere kartetan aldaketa batzuk sartzen saiatu zen (irudi errealistagoak), baina jokalariek ez zieten harrera ona egin, eta, beraz, eredu tradizionalak ekoizten jarraitu zuen.

1834

Londres
Matrize metalikoa
95 x 64 mm

Baraja fabricada por Thomas De La Rue

 

[BRI 176]
Baraja persa de As Nas

Nabarmendutako piezak

Persiako As Nas karta sorta

As Nas jokoan aritzeko diseinatutako Persiako karta sorta hau formatu txikiko 25 kartak osatzen dute. Bost karta berdineko bost serie dira eta honakoak irudikatzen dituzte: erregea (shah), erregina (bibi), dantzaria (couli), soldadua (sarbas) eta herensugea (as). Eszena guztiak eskuz eginda daude.

 

Baraja persa de As Nas

Serie bakoitzeko fondoak kolore bat dauka jokoan ezaguterrazagoak izateko: berdea, horia, gorria, beltza eta urre kolorea.

Baraja persa de As Nas

As Nas ezagutzen den apustu joko zaharrenetakoa da eta egungo pokerraren aurrekaria dela esaten da. Joko honetan, jokalari bakoitzak bost karta jasotzen ditu eta enbidoen bidez beste jokalariak konbentzitu behar ditu, bere karta multzoa onena dela pentsa dezaten.

XVIII. mendea

Eskuz marraztuta eta lakatuta
62 x 41 mm

Baraja persa de As Nas

 

[PER 2]
Baraja japonesa de Uta Karuta

Nabarmendutako piezak

Japoniako Uta Katuka karta sorta

Uta Karuta, edo 100 olerkien jokoa, Japoniako joko tradizionala da eta batez ere Urteberri egunean jokatzen da. Poemen konposizio laburrez ilustratutako 200 kartak osatzen dute sorta. Poema horiek XIII. mendeko Japoniako antologi klasiko batekoak dira, Hyakunin Isshu izeneko antologiakoak, hain zuzen ere.

Baraja japonesa de Uta Karuta

Karten erdiak testua baino ez du; horiek yomifuda deitzen dira (irakurtzeko kartak) Beste erdiari torifuda (hartzeko kartak) deitzen zaie; olerki bakoitzaren azken bertsoak eta eserita dauden olerkari eta beste pertsonaia batzuen irudiak agertzen dira karta horietan. Jokoaren helburua irudiak testuekin lotzea da, poesiaren bi aldeak osatu ahal izateko.

Baraja japonesa de Uta Karuta

Gaur egun, oraindik antzeko jokoak erabiltzen dira, Japoniako esaera zaharrak, gertaera historikoak eta mitologia irakasteko.

Baraja japonesa de Uta Karuta

XVIII. mende erdia

Inprimatze xilografikoa
73 x 50 mm

Baraja japonesa de Uta Karuta

[JAP 1]
Baraja de Félix Solesio

Nabarmendutako piezak

Félix Solesioren karta sorta

XVIII. mendearen amaieran, Félix Solesio italiarra Madrilgo eta Macharaviayako (Malaga) karten errege fabriketako zuzendaria zen. Biek karta ekoizpen handia zuten. Malagako fabrikak karta sortak egin eta Ameriketara esportatzen zituen.

 

Baraja de Félix Solesio

Karta hauek Madrilgo fabrikatik datoz, bateko urrean agertzen den moduan, Félix Solesio izenaren ondoan. Karta sorta honetako paloak gaikakoak dira Hori horrela, urreak itsas merkataritza irudikatzen du, kopak ardoa, ezpatak gerra eta bastoiak ehiza Karta zenbakidunetan, indizeak zenbaki erromatarretan daude.

 

Baraja de Félix Solesio

Félix Solesioren karta joko ezagunenetakoa da; horretan oinarrituta, hainbat bertsio egin ziren eta hau izan zen sofistikatuenetakoa.

 

Baraja de Félix Solesio

XVIII. mende amaiera

Madrilgo Errege Fabrika
Inprimatze xilografikoa, izurrez koloreztatuta
90 x 57 mm

Baraja de Félix Solesio

[ESP 45]